Babu Jagjivan Ram:ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸತತ ಐದು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ಮಹಾನ್ ನಾಯಕರೆಂದರೆ ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್. ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ‘ಬಾಬೂಜಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇವರು, ಕೇವಲ ದಲಿತರ ನಾಯಕರಾಗಿರದೆ, ಇಡೀ ದೇಶದ ರೈತರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು ಹಾಗೂ ಶೋಷಿತ ವರ್ಗದ ಧ್ವನಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಉಪ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರೆಗೆ ಅವರ ಪಯಣ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯನಿಗೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿದೆ.
ಇದೆ ತರಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ವಾಟ್ಸ್ ಆಪ್ ಚಾನಲಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿಲು: ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ |
ಜನನ, ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ (Birth, childhood and family background)
ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರು ೧೯೦೮ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೫ ರಂದು ಬಿಹಾರದ ಶಹಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ (ಇಂದಿನ ಭೋಜ್ಪುರ್) ಚಾಂದ್ವಾ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಶೋಭಿ ರಾಮ್ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ವಾಸಂತಿ ದೇವಿ. ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರು ಚರ್ಮಕಾರ (ದಲಿತ) ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾಗಿತ್ತು.
ಅವರ ತಂದೆ ಶೋಭಿ ರಾಮ್ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು, ಆದರೆ ನಂತರ ಸೇನೆ ತೊರೆದು ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಶಿವನ ಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಶಿವನ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರ ಮೇಲೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಬಾಬೂಜಿ ಚಿಕ್ಕವರಿದ್ದಾಗಲೇ ತಂದೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು, ತಾಯಿಯೇ ಅವರನ್ನು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಬೆಳೆಸಿದರು.
ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಆರಂಭಿಕ ಹೋರಾಟ (Education and the early fight against untouchability)
ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜೀವನ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವರ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಅಪಾರವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಆರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ತಮ್ಮೂರಿನ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ರಾಹ್ (Arrah) ಪಟ್ಟಣದ ಟೌನ್ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿದರು.
ಮಡಿಕೆ ಒಡೆದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆ: ಅರ್ರಾಹ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆ ನಡೆಯಿತು. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಡಿಕೆಗಳಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಯಾವ ಮಡಿಕೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಒಮ್ಮೆ ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರು ಹಿಂದೂಗಳಿಗಾಗಿ ಇರಿಸಿದ್ದ ಮಡಿಕೆಯಿಂದ ನೀರು ಕುಡಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ಜನರು ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ, ದಲಿತರಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಡಿಕೆ ಇಟ್ಟರು. ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಆ ಮಡಿಕೆಯನ್ನು ಒಡೆದುಹಾಕಿದರು. ಶಾಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತೊಂದು ಮಡಿಕೆ ತಂದಿಟ್ಟಾಗ ಅದನ್ನೂ ಒಡೆದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶಾಲೆಯ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು ಸೋತು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ಮಡಿಕೆಯಿಂದ ನೀರು ಕುಡಿಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ಬಾಬೂಜಿಯವರ ಮೊದಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟದ ಗೆಲುವಾಗಿತ್ತು.
ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (BHU): ೧೯೨೫ ರಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತ್ ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ಮಾಳವೀಯ ಅವರು ಅರ್ರಾಹ್ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾಗ ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರುವಂತೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಹಾಸ್ಟೆಲ್ನಲ್ಲಿ ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಊಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅವರನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾಗದೆ ಅವರು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ (ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಕಾಲೇಜು) ಸೇರಿ ೧೯೩೧ ರಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ (B.Sc) ಪದವಿ ಪಡೆದರು.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ದಲಿತರ ಸಂಘಟನೆ (Social struggle and Dalit organization)
ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರು ಹಲವಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ೧೯೨೮ ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಬೃಹತ್ ರ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಭಾಷಣದ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವ ಗುಣ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.
೧೯೩೪ ರಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಭೂಕಂಪ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಒಡನಾಟ ಅವರಿಗೆ ದೊರಕಿತು. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಅಹಿಂಸಾ ತತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ದಲಿತೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯಗಳು ಬಾಬೂಜಿಯವರ ಮೇಲೆ ಗಾಢವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು.
೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ‘ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಡಿಪ್ರೆಸ್ಡ್ ಕ್ಲಾಸಸ್ ಲೀಗ್’ (All India Depressed Classes League) ಎಂಬ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಸಂಘಟನೆಯ ಮೂಲಕ ದಲಿತರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಮೀಸಲಾತಿಗಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ತಂದರು.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಬಾಬೂಜಿಯವರ ಪಾತ್ರ (Babuji’s role in the freedom struggle)
ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ಕಟ್ಟಾ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರು. ದಲಿತರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯಬಾರದು, ಅವರು ಕೂಡ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು.
- ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ (೧೯೪೦): ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಕರೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅವರು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದರು.
- ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಚಳುವಳಿ (೧೯೪೨): ಬ್ರಿಟಿಷರೇ ಭಾರತ ಬಿಟ್ಟು ತೊಲಗಿ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯ ನಾಯಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬಂಧಿಸಿ ಜೈಲಿಗೆ ತಳ್ಳಿತು. ಅವರು ೧೯೪೩ ರವರೆಗೂ ಜೈಲುವಾಸ ಅನುಭವಿಸಿದರು.
ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ: ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿನ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು (Political Life: Milestones in the Cabinet)
ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ ಕೇವಲ ಅಧಿಕಾರದ ದಾಹವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅದು ಜನಸೇವೆಗೆ ಮೀಸಲಾದ ತಪಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಸತತ ೫೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಂಸದೀಯ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ವಿಶ್ವದಾಖಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೩೬ ರಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರ ಶಾಸನಸಭೆಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡ ಅವರು, ೧೯೩೭ ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದರು.
೧೯೪೬ ರಲ್ಲಿ ಜವಾಹರ್ಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ಮಧ್ಯಂತರ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಚಿವರಾಗಿ (Labour Minister) ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು.
ಅವರ ಸುದೀರ್ಘ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಖಾತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:
ಅ) ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಚಿವರಾಗಿ (೧೯೪೬ – ೧೯೫೨)
ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಬೂಜಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಕಾನೂನುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಭಾರತದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನುಗಳ ತಳಪಾಯವಾಗಿವೆ.
- ಕನಿಷ್ಠ ವೇತನ ಕಾಯ್ದೆ (೧೯೪೮): ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ವೇತನವನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುವ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು.
- ಇ.ಎಸ್.ಐ (ESI) ಮತ್ತು ಪಿ.ಎಫ್ (PF): ಎಂಪ್ಲಾಯೀಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ (ESI) ಮತ್ತು ಪ್ರಾವಿಡೆಂಟ್ ಫಂಡ್ (Provident Fund) ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದರು.
- ಕಾರ್ಮಿಕ ವಿವಾದ ಕಾಯ್ದೆ (Industrial Disputes Act) ಜಾರಿಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.
ಆ) ಸಂಪರ್ಕ, ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವರಾಗಿ
ಅವರು ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. ರೈಲ್ವೆ ನೌಕರರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡರು. ಟೆಲಿಫೋನ್ ಮತ್ತು ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಟ್ಟಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು.
ಇ) ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಚಿವರಾಗಿ: ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹರಿಕಾರ
೧೯೬೦ ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ತೀವ್ರ ಆಹಾರ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ಕಳಪೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಗೋಧಿಯನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇತ್ತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರಿಗೆ ಕೃಷಿ ಖಾತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಬಾಬೂಜಿ ಅವರು ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಎಂ.ಎಸ್. ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ‘ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ’ (Green Revolution) ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ರಾಜಕೀಯ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿ ಒದಗಿಸಿದರು. ಸುಧಾರಿತ ತಳಿಗಳ ಬೀಜಗಳು, ರಸಗೊಬ್ಬರ, ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ರೈತರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಭಾರತವು ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಸಾಧಿಸಿತು.
ಈ) ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರಾಗಿ: ೧೯೭೧ ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗೆಲುವು
ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು ೧೯೭೧ ರ ಇಂಡೋ-ಪಾಕ್ ಯುದ್ಧ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಚಾಣಾಕ್ಷ ನಿರ್ಧಾರಗಳು, ಸೇನಾ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ನೈತಿಕ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ದಿಟ್ಟ ನಾಯಕತ್ವದಿಂದಾಗಿ ಭಾರತವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಸದೆಬಡಿಯಿತು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಎಂಬ ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉದಯಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಕೇವಲ ೧೩ ದಿನಗಳ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೯೩,೦೦೦ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೈನಿಕರು ಶರಣಾಗತರಾದರು. ಇದು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿಡುವಂತಹ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ.
ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಉದಯ ಮತ್ತು ಉಪ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆ (Rise of the Janata Party and the post of Deputy Prime Minister)
೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ (Emergency) ಹೇರಿದಾಗ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಕರಾಳ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕಗ್ಗೊಲೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಬೇಸತ್ತ ಅವರು, ೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಇದು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತವಾಗಿತ್ತು.
ಅವರು ‘ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಫಾರ್ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ’ (Congress for Democracy) ಎಂಬ ಹೊಸ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. ನಂತರ ಅದು ಜನತಾ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾಯಿತು. ೧೯೭೭ ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸೋತು ಜನತಾ ಪಕ್ಷ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ ಅವರ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರು ಭಾರತದ ಉಪ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ (Deputy Prime Minister) ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗುವ ಅವಕಾಶವೂ ಕೂಡಿಬಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯ ಒಳಸಂಚುಗಳು ಮತ್ತು ಜಾತಿ ರಾಜಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಆ ಅವಕಾಶ ಕೈತಪ್ಪಿತು. ಆದರೂ ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ದೃತಿಗೆಡದೆ ದೇಶದ ಸೇವೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.
ಬಾಬೂಜಿಯವರ ಆದರ್ಶಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ (Babuji’s ideals and personality)
ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರು ಕೇವಲ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿರದೆ ಒಬ್ಬ ದಾರ್ಶನಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಆದರ್ಶಗಳು:
- ಸಮಾನತೆಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕ: ಅವರು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಯಾರೂ ಮೇಲಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಕೀಳಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಮಾಜದ ದೊಡ್ಡ ಪಿಡುಗು ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದ ಅವರು, ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಮಾತ್ರ ದಲಿತರು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಸಾರಿದರು.
- ಸಂಸದೀಯ ಪಟು: ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾಷಣ ಮಾಡಲು ನಿಂತರೆ ಇಡೀ ಸದನವೇ ಸ್ತಬ್ಧವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಿತ್ತು. ವಿಷಯದ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಹಿಡಿತ ಮತ್ತು ತರ್ಕಬದ್ಧವಾದ ವಾದ ಮಂಡನೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿತ್ತು. ಬಿಹಾರದ ಸಾசாரಾಮ್ (Sasaram) ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಅವರು ಸತತ ೮ ಬಾರಿ (೧೯೫೨ ರಿಂದ ೧೯೮೪ ರವರೆಗೆ) ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು.
- ಕಾರ್ಮಿಕರ ಪರ ಒಲವು: ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅರಿತಿದ್ದ ಅವರು, ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಗಳ ಶೋಷಣೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಬಳಸಿದರು.
ನಿಧನ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ (Death and legacy)
ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ಉಸಿರಿರುವವರೆಗೂ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮಿಡಿದ ಆ ಮಹಾನ್ ಚೇತನ, ೧೯೮೬ ರ ಜುಲೈ ೬ ರಂದು ಇಹಲೋಕ ತ್ಯಜಿಸಿತು. ಅವರ ನಿಧನದಿಂದ ಭಾರತವು ಒಬ್ಬ ಸತ್ಯಸಂಧ, ಧೀಮಂತ ಮತ್ತು ದೀನದಲಿತರ ನಾಯಕನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.
ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ‘ಸಮತಾ ಸ್ಥಳ’ (Samata Sthal) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಅವರ ಸಮಾನತೆಯ ಬದುಕಿನ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿದೆ.
ಅವರ ಪುತ್ರಿ ಮೀರಾ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಅವರು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಪೀಕರ್ (Speaker of the Lok Sabha) ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದು ಇತಿಹಾಸ.
ಉಪಸಂಹಾರ (Conclusion)
ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಥೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಥೆ. ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಬೇಗೆಯಿಂದ ಎದ್ದು ಬಂದು, ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅಸ್ತ್ರವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿದ ಅವರ ಪಯಣ ಅದ್ಭುತವಾದದ್ದು.
ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಹಸಿವು ನೀಗಿಸಿದ, ೧೯೭೧ ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಮಣಿಸಿದ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದ ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರನ್ನು ಭಾರತವು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ವರ್ಗಗಳ ಭೇದಭಾವವಿಲ್ಲದ ನವಭಾರತವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಅವರ ಕನಸನ್ನು ನನಸು ಮಾಡುವುದೇ ನಾವು ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ನಿಜವಾದ ಗೌರವವಾಗಿದೆ.
(ಈ ಲೇಖನವು ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಇತಿಹಾಸಾಸಕ್ತರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.)
